Edison Ypi/ Nuk iki… Nga biseda me Kadarenë

Aty nga mesi i viteve ’90, vizitë te Kadare.
Mysafirët ishin: një kritik arti, një gazetar, një përkthyes, një i panjohur, dhe unë.
Kadare nuk luajti nga vendi gjatë gjithë kohës. Perandorin e letrave, skllavopronarin e shpirtrave, sfiduesin e frikërave, në qoshe e gjetëm, në qoshe e lamë.
Helena hyj e dilke me kafe ndër duar.
Kakuja hyri vetëm një herë. Hodhi sytë rrotull si antenë radiolokatori, dhe iku.
Llaf e muhabet, biseda erdh’ e u përqëndrua mbi emigrimin, shkaqet, avantazhet, problemet.
Mysafirët folën me rradhë secili mbi qasjen e vet me arratinë, e cila deri dje ishte e pamundur, ose të kushtonte kokën, ndërsa tani ishte bërë befas e ëmbël si kadaif me një bajame në mes.
U sollën në vëmendje përvojat e dështuara apo të suksesëshme të njërit e tjetrit.
U fol për dy kompozitorë, të cilët, atje ku kishin vajtur, nga marshet e paradave me çizme ushtarësh kishin kaluar në muzikë kishtare për besimtarët e katundit.
Pastaj për disa këngëtarë dhe shkruajtës tekstesh që fitonin goxha me këngët e hershme propagandistike duke zëvendësuar traktoristin me një regjizor Hollivudi, mësuesen e fshatit me modelen e pasarelës.
Kur më erdhi radha mua të flas, thashë pakashumë këtë;
Në mars ’91 hypa në një vaporr. Vaporit nuk iu ndez motorri. Si i bëhet hallit ? Ekuipazhi kishte ikur. Ndoshta matanë detit.
Ca halabakë të djersitur me kanotjera të pista dhe me leva në duar, vinin vërdallë mes thasëve të shqyera të miellit dhe sheqerit nga rezervat e vaporrit për të gjetur dikend që hipotetikisht dinte ta ndizte motorrin e vaporrit.
Në kthesën e ngushtë të një korridori edhe më të ngushtë zbardhur me miell e oriz, u përplasa me një nga ata të hakërryerit me levë në dorë në kërkim të ndonjë shpëtimtari që duhej ta ndizte motorrin si Prometeu Zjarrin.
-Çfarë je ti ?
-Inxhinier, i thashë me zë të dridhur tek përfytyroja levën e tia duke shkatërruar brinjët e mia.
-Ndize motorrin.
-Nuk di. Kam ndezur e fikur shumë motorra në jetën time. Por kurrë motorr vaporri. Ndezja e këtij motorri është edhe në interesin tim, se un e ti, ndodhemi, si të thuash, në të një njëjtën varkë, e cila varkë, po futi ujë…më kupton drejt besoj.
Aty ndodhi çudia. Halabakun pisanjos me levë në dorë në kërkim të dikujt që dinte ta ndizte motorrin e vaporrit, mesa duket, kombinimi i sinqetitetit me kërkimin e ndjesës e bindën se të merrej me mua ishte kohë e humbur, dhe iku duke çfryrë; Ah ju intelektualët duheni pushkatuar të gjithë dhe duheni hedhur nga Shkalla e Tujonit.
Duke u kthyer në Tiranë më kapi malli për shtëpinë.
Mes bardhësisë së sheqerit dhe miellit të hallakatur në vaporrin që s’u ndez, ndejta më pak se 1 orë, por më dukej sikur po kthehesha pas nja një viti.
Pas Italisë, nën shembullin e Woody Allen, i cili pasi dëgjoi pak Vagner u vërsul ta pushtojë Poloninë, dëgjova një Ep heroiko-patriotik me Zana dhe Kreshnikë luajtur nga një lahutar i verbër në Theth, dhe vrik u nisa ta pushtoj Greqinë.
Fort e bukur Greqia.
Por shpejt nuhata se Greqia nuk mund të ishte grua për mua.
U ktheva pas nja gjashtë muajsh me lotë në sy për gërxhet e vendit tim.
Dy herë më kthyen në Durrës nga trageti për parregullsi në pasaportë, jo për fajin tim.
Të dyja herët gjatë kthimit më rrëmbeu po ai mall i zjarrtë me flakë Ferri sikur në traget të mos kisha ndejtur dhjetë minuta, por dhjetë vjet.
Vazhduan këto ikje e ardhje me malle e zjarre, derisa një ditë u binda se ikja s’ishte për mua.
Unë që gjithë jetën kam ëndërruar të iki nga ky Ferr me çdolloj mënyre, nga krahë primitivë si të Ikarusit deri te mjete të sofistikuara si të James Bondit, kurrë nuk do iki. Më duket se po të iki unë, punët në Shqipëri nuk venë mirë.
Të mahnitur nga ligjërimi im, mysafirët mbajtën frymën.
U dëgjua një mizë që zhurmonte nëpër dhomë si MIG.
Kur miza ndali së zukaturi, Kadare, i cili gjatë rrëfimit tim qëndroi si i gurtësuar nga Circja, befas u bë viskoz.
Tha Kadare;
-Qënke si ai njeriu, të cilin, të uriturit që dilnin për gjah, e linin në shpellë të ruante zjarrin të mos fikej.