/—Njerëzit mësojnë të vrasin sikur vrasja të jetë rol…edhe vdekja rol të jetë—/
Ende nuk e besoj se në Anglinë Elizabetiane aktorët paskeshin qenë, edhe me statut, gjëri më lyparak i kohës.
Njëherazi pranoj, si logjikë, se kjo e pat sëmbuar Shekspirin, e pati shtyrë të shkruante, të mund të kthehej në Stratford si një zotni i vërtetë. Jo si aktor!
Ka kohë, i ftuar të filloj të besoj se gjigandit Shekspir i ka ardhur keq për aktorët si njerëz që ngjiteshin në skenë për tu shtirur.
Deri vonë kam menduar të kundërtën: I kam kundruar aktorët si artistë, mbushur me dije, dhembshuri dhe qytetari.
Shekspiri kthjellon t’i besoj se gjer edhe aktorët e famshëm të asaj kohe, kur ndodhi të shikoja teatër, nuk ishin veçse ca njerëz që dinin vetëm të mësonin dhe interpretonin fjalët e të tjerëve, në rrekje që spektatorët t’i besonin si të tyret.
Si dramaturg, Ai kërkoi tu shfaqte anën tjetër: të dilnin në skenë dhe të mbanin gjallë karakteret e vërtet njerëzorë.
Shekspiri, pra dramat e tij, më saktë karakteret e tij, duket se zbritën nga skena dhe u bënë modeli i njeriut të sotëm. Mbase ngaqë ndodhi që mendje-larti shkroi vetëm drama, mbase ngaqë edhe lirikat e tij fundojnë me gjak, edhe dashuritë kështu mbyllen. Njeriu që ndjen, njeriu që dashuron, njeriu që rend ndaj së bukurës dhe së vërtetës, ai që nuk pushon së admiruari dramat e tragjeditë e Tij, atë fat do të kishte. Atë fat e ka akoma…
Shekspiri e kapi me intuitë domosdonë e regjimeve për të sunduar (edhe) përmes teatrit.
Ai shkroi që jo aktorët por spektatorët, të ishin lyparakë: ata duhej të paguanin së paku biletën për të gjetur të vërtetën vetëm atje ku e izoloi shekspiri: në skenat e teatrit të dramës. Jo në jetë.
Besohet se kjo është pasojë e faktit se njerëzit e drejtë e të ndershëm, gjithnjë e kanë pëlqyer e lëvduar Shekspirin. Edhe pse dramat e tij janë shfaqur papushim, kjo farë njerëzish që edhe në skenë ata e pësojnë, ka mundur të mbetet gjallë deri tani e ca më tej, nga mezi i shekullit të njëzetë e një!
Kemi dekada që jetojmë pa praninë e njerëzve aktorë. Dhe, do ti që ndjehemi mirë! Gati harrojmë ç’do të thotë “njeri i mirë”, “njeri i drejtë”, e kemi hequr fjalën “i drejtë” nga të gjitha librat, nga të gjitha bisedat, ka kohë që nuk ndjen dhimbje njeri për këtë gjë.
E çfarë se ndokush, më të talentuarit e aktorëve, e pësuan? Dikush i ka raportuar ata, idetë e tyre, ose shakatë pa të keq si rebelime, që ata ta pësonin. Sot, ata që gjetën këtë rrugë për të mbetur gjallë, duke marrë më qafë ose duke heshtur në ndëshkimet e tyre, dhurojnë intervista dhembshurake për të pa-Fat-ët, aktorët që nuk u bënë lyparakë…
Në intervistat për kohën dikur, pranohet se ata, aktorët e shkëlqyer, provuan të bëhej ajo që s’ishte e lejuar, aluduan për të vërtetën, treguan rrugën e duhur, ndjeheshin keq kur e keqja binte në kryet e të tjerëve dhe sakrifikuan për kolegët e tyre.
“Ne që s’e bëmë këtë, ne shpëtuam, ne lyparakët, që sot japim intervista, edhe për ta…!”
“Ua shkatërruan jetën!”, përfundojnë intervistat e aktorëve e regjisorëve që vazhdojnë të vet lëvdohen dhe marrin çmime për lavdinë dikur. Si aktorë lyparakë, që Shekspiri provoi t’i ndihte të bëheshin qytetarë.
Ngushëllimi vjen prej arsyetimit se ka ardhur kohë tjetër. Po bëhet e frikshme të mbetesh i butë mes të ashpërve, i arsyeshëm mes të pa-arsyeshmeve, i matur ndaj të rrëmbyerve, s’po mundesh dot të mbash familjen pa zgjatur doren nga gjëja e Tjetrit, teksa gjithnjë e më shumë njerëz rrojnë pa nevojën e artit. Gjithnjë e më shumë njerëz mësojnë të vrasin sikur vrasja të jetë rol…edhe vdekja rol të jetë.
S’bëra dot as njërën as tjetrën, se të lexova ty, William Shakespeare!
I dëgjoi kush fjalët e fundme të Tij?
